Geschiedenis
Hoofdstukken :
- Naamgeving
- Ontstaan en bestuur
- Tremelo rond en net na 1900
- Tremelo rond 1914
- Tremelo vanaf 1920
- Deelgemeente Baal
Naamgeving
Rond de naamgeving van Tremelo is er op ethymologisch vlak geen enkele zekerheid. Er zijn een aantal theoriën :
 |
in 1125 is er sprake van een bos met de naam "EMELO". "Lo" is de korte schrijfwijze voor "LOO". "TER EME" zou "aan de weide" betekenen. De samentrekking van beide omschrijvingen zou de naam kunnen verklaren. Het is echter ook niet uitgesloten dat "EMME" afkomstig zou kunnen zijn van een klankverschuiving van de meisjesnaam "AMMA". |
|
één van de vele beken die door Tremelo loopt is de "RAAM"beek die door het gehucht "BOLLO" stroomt. De samentrekking van beide namen geeft "TER RAMELO" en dit zou door klankomzetting kunnen geevolueerd zijn tot "TREMELO" |
Zonder twijfel is "Tremelo" een bosnaam, omdat het aansloot aan bij andere bossen in de omgeving (Schriek, Bollo, Baal) die dan weer meer naar het noorden toe aansluiting vonden bij het uitgestrekte Waverwald.
 |
Beschrijving mogelijke naamgeving Tremelo |
Ontstaan en bestuur
Tremelo hoorde van oudsher tot Werchter, zowel geestelijk als wereldlijk. Wanneer we Tremelo schrijven, bedoelen we een aantal gehuchten over de Laak : De Langerechten, Bollo, Ninde, Kruis, Tremelo, Veldonk, Geetsvondel, ... : een oppervlakte van meer dan 1000 ha.
Het toenmalige gehucht Tremelo, het huidige centrum van het dorp, bestond uit de kerk die er pas tussen 1781-1783 werd gebouwd, een eeuwenoude windmolen en enkele huizen. De rest was heide. De eigen parochiekerk was er na lange tijd en strijd gekomen. De Tremelonaars schenen er schijnbaar genoeg van te hebben om maar steeds opnieuw met hun rechtmatige eisen om zelfstandigheid naar voor te treden. Het duurt na het consacreren van hun bedehuis zowat 40 jaar vooraleer ze opnieuw met een onafhankelijkheidseis, op gemeentelijk gebied, op de proppen komen.
De eerste tekenen vinden we terug in het verslagboek van de gemeenteraadszittingen van Werchter. Daar wordt een brief aangehaald en gekopieerd d.d. 21 november 1821. Het document is ondertekend door drie Tremelonaren :
| Petrus De Meyer | : gemeenteraadslid te Werchter |
| Guillaume Vermeylen | : gemeenteraadslid te Werchter |
| Petrus Goossens | : geen verdere gegevens bekend |
De bede
De 'bede' is opgesteld in het Frans, de administratietaal in die tijd. Vermits het 1821 is is België nog niet onafhankelijk en is de hoofding dan ook : 'sa majesté le roi de Pays-Bas, Prince d'Orange-Nassau, grand duc de Luxembourg'. De Tremelose vaderen vragen onomwonden de afscheiding van Werchter en Wakkerzeel : '...votre majesté de vouloir ordonner, a ce qu'ils soient séparé des deux communes dont ils dependent aujourdhui...'
Zij vallen daarvoor terug op meerdere redenen. De eerste daarvan is niet nieuw want ook voor de oprichting van de parochie Onze-Lieve-Vrouw-van-Altijddurende-Bijstand was dat een ernstig doorwegende argumentering : tijdens de winterperiode zijn de inwoners van over de Laak door de voortdurende overstromingen van de rivier dikwijls afgezonderd van Werchter. De geplogenheden bij het inschrijven van een pasgeboren kind in de registers van de burgerlijke stand vroegen echter dat de baby ook 'ten gemeentehuize' werd getoond. De barre tocht langs onbegaanbare wegen, een heel uur heen en ook nog eens terug, was er dikwijls de oorzaak van dat de boreling stierf.
Nu was kindersterfte in die tijd zeker geen uitzondering maar men vond toch dat enkele eigen zaken noodzakelijk waren : een kerk waar het kleine wicht kan gedoopt worden, en een gemeentehuis om niet langer door weer en wind, te voet of per schuit naar Werchter te moeten.
Een ander argument door De Meyer, Vermeylen en Goossens aangehaald is het vaststaand feit dat Tremelo meer inwoners heeft dan de twee andere kernen, Werchter en Wakkerzeel, samen : '... a elle seule plus d'habitants que les deux communes reunies dont elle depend actuellement...'. Jammer genoeg vermeld hun brief geen exacte getallen. Uit de parochieregisters echter weten we dat Tremelo toen reeds meer dan 1200 zielen telde.
Derde opmerking gesteld door de ondertekenaars is het feit dat ze maar twee leden in de gemeenteraad hebben zetelen. In verhouding met het aantal inwoners dus niet erg rechtvaardig daar de twee andere gemeenschappen er in totaal negen hebben : '...qu elle n'a que deux membres dans le conseil municipale, tandis que les deux autres communes en ont neuf...'.
Verder wijst men er op dat de ligging van Tremelo erg gemakkelijke verbindingen met Diest, Aarschot en Mechelen toelaat, zodat het makkelijker is zijn zaken te regelen zonder daarvoor naar Werchter te moeten : '... sa situation contre la grande route de Diest, Aerschot et Malines est de beaucoup plus facile pour tout speces de communications'.
Het antwoord
Alhoewel de petitie van De Meyer, Vermeylen en Goossens veel en duidelijke argumenten bevatte was het toch niet voldoende om een onmiddellijke afscheiding van Werchter te bekomen. Tijdens de gemeenteraadszitting van 8 januari 1822 komt het ontnuchterende antwoord van de Werchterse gemeenteraad onder voorzitterschap van burgemeester ANDRE VAN ROOST, naar aanleiding van een brief geschreven door de arrondissementscommissaris van Leuven. Hij verzoekt om een verduidelijking aan de raad. Die weerlegt ten stelligste de opwerpingen van de Tremelose petitieschrijvers.
De Werchterse raad haalt zijn slag thuis want in een schrijven van 6 april 1822 laat '... le Commissaire Royale Provisoire...' aan de burgemeester van Werchter weten dat de koning de vraag van drie Tremelonaars om Tremelo af te scheiden van Werchter heeft afgewezen.
De afscheiding
Het gehakketak over de zelfstandigheid van Tremelo zal nog 15 jaar aanslepen. Het einde van het Nederlandse bestuur hier in de strijd om de Belgische onafhankelijkheid waren daarbij beslist een rem. Maar vooral de Tremelose armoede was een zwaar obstakel. Geen kasteelheer, geen rijke hoeven, geen invloedrijke abdij, ... dus geen drukkingsmiddelen. Maar Tremelo wordt toch een eigen gemeente. Op 12 mei 1837 is het zover. Per 1 januari 1838 wordt Jacobus De Veuster de eerste burgemeester van Tremelo. Schepenen zijn : Petrus De Meyer, mede-ondertekenaar van de petitie van Amold Verhoeven. Raadsleden zijn : J.B. Van Woensel, J.B. Van der Elst, Petrus Anthonis, Joseph Wouters, Norbert Michiels en Petrus Feyaerts. Secretaris wordt J.B. Holemans. Ontvanger is Petrus Loncin en veldwachter Jacobus Oostens.
Tremelose burgemeesters :
|
|
Tremelo rond en net na 1900
Een prachtig dorp
Niettegenstaande het leven in het landelijke Tremelo moeilijk en zwaar was, heeft het dorp toch een prachtig verleden. Dit hoofdstuk is gewijd aan het dorp rond 1900, en een citaat uit 'Tremelore 1900', een boek van Rik Wouters en Andre Verhoeven kan het onderstaande best situeren :
"Deze beelden tonen hoe het hier vroeger was. Het kan aanzetten tot vergelijken met wat er nu in de plaats kwam. Zo groeit het besef hoe het allemaal veranderde. Zo voelt men aan dat ook een stuk van het schone en waardevolle verloren ging. Geniet van die gans andere wereld, besef dat we nu leven op datzelfde stukje grond."
 |
 |
|
| Tremelo bestond voornamelijk naast de dorpskern uit diverse gehuchten waar de mensen leefden in typische lemen huisjes met strooien dak, met daarrond een beuken- of ligusterhaag.
De wegen waren onverhard, zanderig en kronkelend met diepe karresporen naar de bossen en de velden. |
|
|
 |
Beschrijving ligging Tremelo |
De dorpskern
De dorpskern zag er vroeger heel anders uit dan nu : een kerk, een rijkswachtkazerne, een tramdepot en -statie, 2 molens, ...
 |
|
Achterzicht van de kerk. De kerk kan niet meer uit deze hoek bekeken worden omdat in 1912 de toenmalige Gildezaal (thans pastorij) werd gebouwd. |
|
De omgeving van de kerk heeft heel wat wijzigingen ondergaan, op deze foto duidelijk nog temidden de natuur... |
|
De pastorij, thans gemeentehuis was omgeven door een muur. Waar nu het administratief centrum staat was er een weelderige tuin. |
|
De pastorij, enkele jaren later, met wegwijzer... Merk op dat de hoek van de Kruisstraat en Hilstraat nog niet was bebouwd. |
|
Het schoolhuis en het gemeentehuis, net voor de eerste wereldoorlog. Deze foto is genomen in mei 1906. |
|
Het schoolhuis en het gemeentehuis in mei 1914, enkele maanden voor het in de vlammen zou opgaan. In de jaren tussen 1906 en 1914 werd het gebouw gerestaureerd waarbij de wijzigingen het zeker niet mooier maakten. |
|
Zicht op pastorij, gemeentehuis en herberg "Bij Faks" vanaf de toen onbebouwde akkers tussen Hilstraat en Kruisstraat. |
|
Molenhoek bevond zich in de huidige driehoek tussen de Schriekbaan, de Baalsebaan en de Grote Bollostraat. Het in 1866 gebouwde kapelletje werd afgebroken in 1952. Rechts achter bemerk je de hoek van de Baalsebaan. Bemerk ook "Het kasteeltje", eigendom van de familie Vinckx - Van Casteren, tot voor de oorlog eveneens eigenaars van de molen. |
|
|
|
Tremelo had een heus tramstation dat zorgde voor ontsluiting en werkgelegenheid. Het gebouw staat er nog, de tramstatie is nu een busdepot. |
|
Zicht vanuit de Baalsebaan op de tramstatie en "Café de la station". |
|
Het tramdepot bevond zich langs de Baalsebaan. De werkplaatsen en garages werden in 1910 gebouwd en boden plaats voor zes stoomtrams en een dertigtal rijtuigen. |
|
In het dorpcentrum was er op de hoek van de Kruisstraat en de Schriekbaan de herberg "Bij den secretaris", samen met de halte van de stoomtram. |
 |
Beschrijving vervoer Tremelo |
wordt vervolgd...
Tremelo rond 1914
Tremelo vanaf 1920
Deelgemeente Baal
Zie ook :
